محمد حسن خان اعتماد السلطنه
91
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
احداث قراولخانجات در شهرهاى بزرگ به تاريخ مذكور . توسعه و تسميهء باغ داوديه كه سابق بنام ارغوانيه مشهور بود و مرحوم ميرزا آقا خان نورى صدر اعظم به اسم پسرش ميرزا داود خان موسوم ساخت و انشاء عمارات كرده و بر وسعت آن افزود ، بتاريخ مزبور . شروع به ايجاد و احداث چاپارخانجات و يامخانجات « 1 » در تمام ممالك محروسهء ايران ، سنهء هزار و دويست و شصت و هفت ، سال چهارم جلوس همايون . بستن بند كنار پل ششتر در حكومت نواب خانلر ميرزا احتشام الدوله و بستن سد نهر هاشم ، اين دو اثر عظيم اتمامش در سنهء هزار و دويست و شصت و هشت ، سال پنجم جلوس همايون . مرمت ابنيهء ديوانى شهر يزد بهدست محمد حسن خان سردار حاكم يزد و كرمان در سنهء هزار و دويست و شصت و هشت از هجرت ، سال پنجم از جلوس همايون . احداث مدرسه در كليساى تبريز براى اطفال ارامنهء آنجا به تاريخ مزبور . بناء رسته بازار ميرزا تقى خان امير نظام نشيمن كلاهدوزان و كفشدوزان در دار الخلافهء طهران ، به تاريخ مزبور . ساختن قراولخانهاى مستحكم براى نشيمن مستحفظين عابرين و قوافل در معابر تراكمه دشت گرگان و استرآباد ، در اين تاريخ مذكور . انشاء و بنياد عمارات حكومتى و نهر آب مخصوص آن در لرستان و منع خانه نزول ، سنهء هزار و دويست و شصت و هشت از هجرت ، سال پنجم جلوس همايون . احداث و ايجاد قلعجات به جهت آسايش قوافل و عابرين از دزفول تا خاك بروجرد ، به تاريخ مزبور . تأسيس نارين قلعه در شهر شيراز كه مشتمل است بر نقارهخانهء بسيار عالى ، به تاريخ مزبور . اجراء رودخانهء كرخهء حويزه به بستن سدى سديد ، به تاريخ مذكور . بنياد سفارتخانهء ملكى دولتى در دار السعادهء اسلامبول براى اقامت و سكونت وزراء مختار و سفراى كبار در سنهء هزار و دويست و شصت و هشت ، سال پنجم از جلوس همايون . و بعد از ايجاد و بنياد سفارتخانهء بزرگ اين عمارت قونسولخانه شده است و سفارتخانهء بزرگ ايرانى را در پاى تخت عثمانى تقريبا به بيست سال قبل از تاريخ تأليف اين كتاب جناب جنتمآب حاج ميرزا حسين خان قزوينى كه به صدارت عظمى نيز نايل شد با اهميتى غراء بنياد نهاد و تأسيس نمود و دولت در مصرف اين اثر جليل مبلغى خطير متحمل گرديد . انشاء و احداث مدرسهء دار الفنون و افتتاح باب تعليم و تعلم فنون جديدهء فرنگ .
--> ( 1 ) - « يام » كلمهاى مغولى است و عبارت بوده است از اسب تشكيلاتى نظير كاروانسرا و چاپارخانه براى توقف مسافران و كاروانيان . استعمال كلمه در اين كتاب يادگار باقى ماندن آن ترتيب تا عصر ناصرى است .